Z satysfakcją, ale i z poczuciem odpowiedzialności oddajemy w Państwa ręce niniejszą publikację. Z satysfakcją, gdyż książka ta jest jedną z pierwszych w pełni poświęconych naukowemu zagadnieniu think tanków, a już niewątpliwie pierwszą, która prezentuje think tanki w ujęciu interdyscyplinarnym. Z tych samych względów wynika poczucie odpowiedzialności.

Mamy nadzieję, że zarysowany układ i tematyka poruszona w niniejszej książce zachęci Państwa do lektury i do refleksji nad interdyscyplinarnym zjawiskiem think tanków. Zjawisku poddanemu analizie naukowej towarzyszy zwykle próba jego zdefiniowania, a następnie usystematyzowania. Dlatego też w niniejszej pracy nie brakuje odwołań do kwestii terminologicznych. Różnorodność definicji think tanków znajdujemy przede wszystkim w opracowaniu dr. Wojciecha Ziętary, politologa z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

Parafrazując słowa jednego z amerykańskich prezydentów można by rzec, że „jeżeli coś się rusza, to należy to opodatkować, jeżeli dalej się rusza, to należy to regulować, a kiedy przestaje się ruszać, to należy udzielić temu subwencji”. Nawiązując do tej formuły postrzegamy, że think tanki wymykają się powyżej zakreślonemu schematowi, albowiem będąc co prawda niezwykle „ruchliwe” (ruchliwość i dynamizm to ich immanentne cechy), podatków zazwyczaj nie płacą, bo płacić nie muszą. W wielu państwach nie podlegają też szczególnej regulacji, gdyż ta okazuje się zbędna. Za to w interesie wielu – a jak same think tanki uznają w interesie publicznym – jest to, by były subwencjonowane. Zjawisko think tanków w tej perspektywie zostało przedstawione przez prawników: dr. Marcina Wiszowatego, konstytucjonalisty z Uniwersytetu Gdańskiego oraz niżej podpisanych redaktorów niniejszej publikacji – pracujących w Katedrze Prawa Administracyjnego UG.

Kolejna część publikacji została poświęcona różnym aspektom owej „ruchliwości” think tanków. Poszczególne sektory ich działalności zostały poddane analizie w opracowaniach dr. Josefa Bramla, politologa z Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik, prof. Donalda Abelsona, politologa z The Canada-U.S. Institute oraz mgr Piotra Zbieranka, socjologa z Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową.

„Ruchliwość” think tanków można też rozpatrywać z perspektywy przedmiotu podejmowanych przez nie działań, czy też szerzej pełnionych przez nie funkcji, zarówno w systemie politycznym, jak i społecznym. Taki sposób spostrzegania think tanków przyjęła dr Monika Sus, politolog z Uniwersytetu Wrocławskiego, mgr Dorota Stasiak, politolog z Uniwersytetu Warszawskiego, dr Sylwia Mrozowska, politolog z Uniwersytetu Gdańskiego oraz jeszcze studiujący na tej samej uczelni Kornel Bielawski. Opracowania przywołanych wyżej Autorów dotyczą między innymi działalności think tanków na płaszczyźnie międzynarodowej – przede wszystkim w zakresie formułowania polityki zagranicznej, ale także kształtowania systemu bezpieczeństwa narodowego oraz krajowej – w wielu dziedzinach życia publicznego.

Opracowanie mgr. Michała Rybickiego, absolwenta Uniwersytetu Łódzkiego i Łukasza Młynarkiewicza, studenta Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego – spina klamrą całą publikację, ukazując środki, dzięki którym think tanki osiągają zamierzone cele.

Redaktorzy:
dr hab. Tomasz Bąkowski, prof. UG
mgr Jakub H. Szlachetko

OAPP to działający przy Uniwersytecie Gdańskim think-tank powołany przez prawników (zarówno praktyków jak i dydaktyków), politologów oraz działaczy społecznych z Trójmiasta. Przedmiotem rozległych aktywności Ośrodka jest właśnie m. in. prowadzenie wydawnictwa naukowego czy organizacja konferencji naukowych i debat społecznych. Wszelkie pytania prosimy kierować na adres michalkubiak@oapp.pl

Zarząd OAPP

Profesor Jerzy Zajadło był głównym aktorem drugich już „Rozmów Czwartkowych” – comiesięcznych spotkań trójmiejskich naukowców. W swojej prelekcji, i zarazem preludium do dyskusji, skupił się najbardziej na instytucji tzw. humanitarnej interwencji oraz inicjatywie responsibility to protect. Sympozjum zorganizował Ośrodek Analiz Polityczno-Prawnych

Wykład wprowadzający do debaty rozpoczął się analizą pojęcia humanitarnej interwencji. Profesor Zajadło akcentował jej krótki żywot (pierwsza interwencja militarna motywowana obroną praw człowieka miała miejsce w 1990 r.) oraz skupił się na przedstawieniu wyliczenia konfliktów zbrojnych, które wspierało właśnie hasło humanizmu. Dalej wskazywał na proces zarzucania tej instytucji na rzecz innych rozwiązań w nowym stuleciu. Za najistotniejsze z nich uznał doktrynę responsibility to protect, promowaną przez ex-premiera Australii Garetha Evansa, która znalazła szeroki posłuch w Organizacji Narodów Zjednoczonych. Inicjatywa, której geneza sięga 2001 r., postuluje stworzenie systemu norm i instytucji, które regulowałyby kwestię odpowiedzialności za interwencje w sprawy innych państw. Całą ideę tworzą trzy filary: responsibility to prevent (należy skutecznie zapobiegać naruszeniom praw człowieka), to react (trzeba odpowiednio uzasadniać ingerencję), to rebuild (koniec z doraźnymi akcjami; należy znaleźć rozwiązania, które zapobiegną powtórzeniu się patologii). Dopełnienie wspomnianych elementów stanowi katalog przesłanek usprawiedliwiający interwencję – korespondujący do pojęcia tzw. wojny sprawiedliwej. – Doktryna ta zrobiła oszałamiającą karierę – wskazywał prof. Zajadło. Od 2005 r. odbywają się spotkania dotyczące responsibility to protect, opracowuje się na ten temat raporty, wydaje specjalistyczny periodyk. W 2008 r. powołano nawet pełnomocnika, którego głównym zadaniem jest promocja idei.

Pierwsze pytanie publiczności dotyczyło kwestii porównania prawa międzynarodowego publicznego do prawa karnego w zakresie odpowiedzialności państw i jednostek za nadgorliwe i niezgodne z prawem interwencje. Profesor Zajadło odpowiadał, że zauważyć można dziś tendencję do kierowania sankcji przeciwko jednostkom, a nie państwom. – Widać to było szczególnie przy wojnie w byłej Jugosławii – posilił się przykładem. Wtórowała mu mgr Paulina Zajadło – Nie powinno się porównywać prawa karnego i międzynarodowego. To pierwsze jest klarowne. W drugim możemy mieć do czynienia z interwencjami nielegalnymi, ale legitymizowanymi – kwitowała.

Nad osobliwościami prawa międzynarodowego publicznego pochylił się także prof. Adam Wiśniewski. Wskazywał, że o ile dotychczasowo rozumiana suwerenność państw stała się warunkiem powstania krajów w ogóle, o tyle, z drugiej strony, stanowi ogranicznik rozwoju prawa międzynarodowego. W tym kontekście zachwalał funkcję doktryny responsibility to protect jako katalizatora. – Idealizm działa. Otwiera szansę na zmiany w myśleniu o suwerenności – puentował. Z drugiej strony uwypuklał słabości nowej idei: przede wszystkim ograniczoną moc oddziaływania ze względów politycznych (powodowaną chociażby nieufnością Rosji i Chin). Kończąc wywód, wskazał, że mamy dziś do czynienia z „przyspieszonym dojrzewaniem prawa międzynarodowego”, właśnie przez przewartościowanie pojęcia suwerenności czy nowopowstałe ideologie. – Prawo zamknięte w świecie norm prawnych jest po prostu nieżywe – podsumował całość prof. Zajadło.

W sukurs przyszła mu dr Dorota Pyć, podkreślając przydatność innych dziedzin wiedzy (np. oceanografii) w badaniu materii prawa morza. – Prawo morza też będzie ewoluować w globalne prawo morza – przekonywała, dostrzegając jednocześnie transformację prawa międzynarodowego. Doktor Tomasz Widłak ubrał dostrzegalne już zmiany w jedno słowo – kosmopolityzm.

Do dyskusji dołączył się też prof. Oktawian Nawrot, który zaatakował koncepcję wojny sprawiedliwej wynikającą z idei responisbility to protect. Wskazał, że jedna z przesłanek legitymizujących humanitarną interwencję tj. efektywność, odziera całą koncepcję z idealizmu, jest „zejściem do parteru”. – W obecnym układzie sił przesłanka efektywności wyklucza np. każdą interwencję przeciwko Chinom – przekonywał. Profesor Zajadło usprawiedliwiał ten warunek tym, że jest to swoista prognoza, nie chodzi tu natomiast o czysty pragmatyzm. – Realizacja pewnych interesów często nie jest możliwa bez przyjęcia pewnych wartości – zakończyła salomonowo dyskusję swoim spostrzeżeniem dr Pyć.

OAPP

Pragniemy poinformować, że z końcem marca mija termin nadsyłania artykułów do numeru czwartego Imponderabiliów. Osoby zainteresowane prolongatą terminu proszone są o kontakt na adres imponderabilia@oapp.pl

Numer będzie dedykowany Stanisławowi Carowi. Osoby zainteresowane publikacją prac proszone są o zapoznanie się z wymaganiami technicznymi (Poradnik autora). Serdecznie zapraszamy!

Mateusz Cupała

Osoby zainteresowane nawiązaniem współpracy i opublikowaniem swoich prac na łamach periodyku proszone są o kontakt pod adresem: disputatio@oapp.pl oraz zapoznanie się z praktycznymi informacjami (Poradnik Autora). Czas nadsyłania zgłoszeń mija z końcem maja.

Rafał Gajewski

„Rozmowy czwartkowe” w swoim zamyśle stanowić mają forum wymiany doświadczeń i poglądów osób wywodzących się z różnych środowisk naukowych, a przez to mających często inne spojrzenie na dyskutowane zagadnienie. Wierzymy, że to bogactwo perspektyw stanowi szczególną wartość.

Dyskusja na temat prawa do pozytywnej interwencji odbędzie się w dniu 29 marca 2012 r. (czwartek) na Wydziale Prawa i Administracji UG, w Sali Rady Wydziału – godzina rozpoczęcia – 17.00.

Uwaga! Liczba miejsc w Sali Rady Wydziału jest ograniczona – z uwagi na duże zainteresowanie projektem, prosimy o uprzedni kontakt z koordynatorem projektu pod adresem mailowym joanna.janczuk@gmail.com

Tekst wprowadzający do dyskusji oraz słowo wstępne zgodził się przygotować prof. zw. dr hab. Jerzy Zajadło (Katedra Teorii i Filozofii Państwa i Prawa WPiA UG). Tekst w załączeniu.

Do zobaczenia w czwartek
Z pozdrowieniami,
Joanna Jańczuk

Aksjologia prawa międzynarodowego a filozofia prawa (uwagi na marginesie doktryny Responsibility to Protect)

Na zaproszenie Nuclear Law Association, w dniach 17-18 lutego br. w New Delhi (Indie) – Członek Zarzadu OAPP – Łukasz Młynarkiewicz wziął udział w konferencji pn. „Nuclear Energy Development in India: Role of Law and Legal Institutions”. Podczas spotkania wygłosił przemówienie pt. „Stakeholder engagement in the nuclear regulatory process in India”.

Celem konferencji była analiza aktualnej roli prawa oraz instytucji prawnych w kontekście rozwoju energetyki jądrowej w Indiach.

Wyzwania stawiane przed gwałtowną ekspansją energii jądrowej zostały tu skonfrontowane z obecnym międzynarodowym reżimem prawnym, kwestią odpowiedzialności za wypadki, czy udziałem czynnika społecznego w procesie regulacyjnym.

Wśród zaproszonych gości znaleźli się liczni delegaci rządów państw, reprezentanci sektora energetycznego, a także przedstawiciele świata nauki oraz znaczących kancelarii prawnych. Konferencja w New Delhi zapoczątkowała cykl corocznych spotkań poświęconych tematyce rozwoju energetyki jądrowej w Indiach.

Kliknij aby powiększyć zdjęcie

O przyszłości Unii Europejskiej debatowano w ramach pierwszego

Spotkanie odbywające się pod szyldem „Kryzys gospodarczy czy kryzys idei – przyszło ść integracji europejskiej” rozpoczęło słowo wstępne dra hab. Tomasza Koncewicza, które nadało ton dyskusji. Dydaktyk, nawiązując do swej najnowszej publikacji w „Dzienniku. Gazecie Prawnej”, p o chylił się przede wszystkim nad pojęciem suwerenności. – Żadne państwo nie jest suwerenne w pełni w tradycyjnym znaczeniu tego słowa, to jest w całej pełni – rozpoczął. Zaznaczył, że naturalnym zadaniem Unii nie jest atakowanie niczyjej autonomii, a przede wszystkim uzupełnianie państw tam, gdzie nie są sobie w stanie poradzić. – Czy lepiej by było dla Grecji, gdyby suwerennie zbankrutowała? – pytał retorycznie.

Koncewicz podkreślał także rolę jednostki w procesie integracji i rozwoju Unii. – Obywatel stoi dziś na granicy dwóch płaszczyzn, wybierając raz jedną, raz drugą. W zależności od jego subiektywnych potrzeb. I Unia Europejska jest właśnie jedną z tych płaszczyzn. Drugą jest państwo – tłumaczył.

Finalnie podkreślił wagę komunikacji w promowaniu wartości europejskich, karcąc język debaty na tematy unijne w Polsce. – Okazuje się, że rozmowa merytoryczna jest po prostu mniej sexy – wskazywał. Eksponował także odpowiedzialną rolę naukowców, którzy powinni o trudnych zagadnieniach dotyczących Wspólnoty mówić w prosty, zrozumiały sposób. Postulował też zarzucenie myślenia „albo Unia, albo państwo”, wskazując na najświeższą politykę rządu węgierskiego.

Pierwszy głos w dyskusji zabrał dr Michał Gałędek, który nawiązując do myśli dra Koncewicza sugerował, że czas na ofensywę propagandową Unii powinien przyjść dopiero po jej wewnętrznym skonsolidowaniu. To natomiast jest utrudnione, gdyż brak jest silnych bodźców na rzecz rozwoju Wspólnoty, jak przykładowo upadek ZSRR. – Idea europejska po prostu nie ma sprzymierzeńców – podsumowywał. Pesymistyczny ton podjął mgr Filip Stankiewicz, wygłaszając perorę m. in. na temat zagrożenia ze strony wspólnej waluty oraz dr Artur Szutta. – Naturą wartości liberalnych jest to, że są za słabe, by w chwili kryzysu ich zwolennicy stanęli w ich obronie – mówił. Wtórował im dr Piotr Uziębło zaniepokojony deficytem demokracji w Unii Europejskiej. Argumentował też, że prowspólnotowej atmosferze nie sprzyja powszechne poczucie, że politycy decydują ponad głowami obywateli. – Nie należy dostosowywać ludzi do instytucji, a odwrotnie – uzupełnił poczet dyskutantów mgr Tomasz Widłak.

Pakiet zarzutów odpierał prof. Adam Wiśniewski już na wstępie zaznaczając, że Unii należy bronić jako osiągnięcia cywilizacyjnego. Odnosząc się do obaw o deficyt demokracji, stwierdził, że Wspólnota nie powinna być w pełni demokratyczna, gdyż stałaby się wtedy państwem w tradycyjnym rozumieniu. Wymienił natomiast kilka instytucji czysto demokratycznych jak skarga indywidualna do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka czy promowana ostatnio przez ONZ inicjatywa responisbility to protect, które zabezpieczają rządy prawa w Europie. Podkreślił też wagę odpowiedniego, nowatorskiego pojmowania pojęcia „suwerenność”, które powinno wyprzeć stare, nieprzydatne dziś konotacje.

Optymizm i determinację Wiśniewskiego próbował osłabić dr Maciej Wojciechowski, wskazując na brak solidarności między narodami w Unii. – Pytam się czy i gdzie są dziś rzeczywiści ideowcy, którzy chcą pomagać innym Europejczykom – sondował przewrotnie.

Odpowiadał mu dr Koncewicz, którego zdaniem osłabienie euroentuzjazmu wynika z posługiwania się w debatach o Unii nietrafnym aparatem pojęciowym. – To co mnie martwi, to język na nie – akcentował. – Poza tym czy w Polsce nie robi się wiele nad głowami obywateli, czy demokracja polska jest lepsza od europejskiej? – nawiązał do wcześniejszej rozmowy o ignorowaniu głosu obywateli w Europie.

– Nie ma demos, więc nie ma demokracji – ripostował Szutta. – Demosem w Europie jest melanż obywateli i państwa – reagował natychmiast Koncewicz.

Całość dyskusji zakończyło pytanie Michała Kubiaka z Ośrodka Analiz Polityczno-Prawnych, który zwrócił się do dra Koncewicza z prośbą o wskazanie podstawowych wartości, które mogłyby łączyć dziś Europejczyków. Ten wskazał, że fundamentem odniesienia aksjologicznego we Wspólnocie jest art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej, który nawiązuje do zasad wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz państwa prawnego, które są wspólne dla Państw Członkowskich. Wypowiedź ta, uznana przez prelegentów za puentę, zakończyła dyskusję.

Spotkanie otworzyło cykl debat organizowanych przez Ośrodek Analiz Polityczno-Prawnych pod szyldem „Rozmowy Czwartkowe”.

OAPP

Obok tematyki dotyczącej ustroju i aparatu władzy, autorzy skupili swoją uwagę na problemach związanych z funkcjonowaniem Unii Europejskiej oraz Internetem jako nową przestrzenią do walki z przestępczością. Te i inne zagadnienia, dotykając spraw ważnych z punktu widzenia obywatela, wpisują się w aktualny dyskurs naukowy i publiczny. Autorzy artykułów w ciekawy sposób tłumaczą nowe zjawiska, funkcjonowanie wybranych instytucji, a także – zwracają się ku historii, co pozwala zachować ciągłość myśli i lepiej zrozumieć zmiany, które nieustannie się dokonują.

Osoby zainteresowane lekturą „Przeglądu Naukowego Disputatio” proszone są o zgłoszenia na adres: jakubszlachetko@gmail.com.

Joanna Jańczuk (Koordynator Projektu)

O suwerenności, prawie europejskim i wyzwaniu zmiany